موغام صنعتی

Muğam sənəti

موسیقی سنتی موغام (Muğam ) در بین آذری زبانان ایران و آذربایجان طرفداران زیادی دارد . این موسیقی که پیشینه ای تاریخی و کهن دارد امروزه در بین جوانان در حال فراموشی است . جمهوری آذربایجان که در این سال ها تلاش زیادی برای حفظ فرهنگ و سنت ها و ارزشهای تاریخی خود می کند پروژه ای را با پشتیبانی یونسکو در دست ساخت دارد . این بنا که به شکل ساز اصلی موسیقی موغام ( شکل بالا) است برای اجرا و آموزش و حفظ این موسیقی کاربرد دارد . این بنا اسکلتی فلزی دارد و با نمایی شیشه ای و آلومینیومی در پارک ساحلی (ملی ) باکو ساخته می شود . این بنا نمادی ازفرهنگ و موسیقی مردم آذربایجان در باکو خواهد شد .

چوخ موحتشم موغام مسابقه‌سی آذربایجان دونیاسنی و آذربایجان خالقی‌نین تمیز و اینجه دویغولارینی نومایش ائتدیره‌رک، موسیقی اینجه صنعت دونیاسینی درین حیرت لره دالدیرمیشیدیر . هفته‌ده ایگی گون بئله بیر موحتشم وئریلیشلرین یاینلانماسی میلیونلار آذربایجانلی عائیله‌لری تلویزیون اطرافینا توپلایاراق، حتی موسیقینی حرام سانانلاری بئله اؤزونه جلب ائتمیشدیر . بیر میلتین اَن تمیز و اینجه دویغولارینی ترنّوم ائدن موغاملارین گنج و یئنی یئتمه قیزلارین و اوغلانلارین ایفسیندا دینله‌نیلمه‌سی، ۲۱ جی عصرده اکثر میللتلرین جاونلاری طرفیندن اؤز میللی موسیقیلرینین اونودولماسینا عبرت اولاراق بیر داها اثبات ائتدی کی، هر میلتین دولتی‌نین میللی ایرثلرینه گؤستردیگی قایغی‌لار ة او میلتین میللی معنوی ثروتی‌نین قورنماسیندا و انکیشافیندا چوخ درین تأثیری واردیر .

بئله بیر قیمتلی ایمکانلاردان محروم قالان گونئی آذربایجان میللتی، موغام مسابقه‌لری وئریلیشلریندن نه‌اینکی آنا سودوکیمی فایدالانیرلار ، بلکه ناصر عطاپور ، فرهاد ابراهیمی کیمی یوزلر نفر ایفاچی و خواننده‌لری سیناق میدانینا گؤنده‌ره‌رک، اؤز خزینه‌سینده بسله‌نن‌درین استعدادلاری نومایشه قویموشدور. هامی بیلیرکی فرهاد ابراهیمی و ناصر عطاپور کیمی مینلر استعداد گونئی آذربایجانین بوتون شهر و کندلرینده یئتیشه‌رک حسن دمیرچی، علی فرشباف، مرحوم علی آقا سلیمی، علی آقا دادستان پور، ماحمود شاطریان،و یوزلر گنج بسته کار لار و معلم لر طرفیندن شنلیک ‌لره و میللی مراسیملره تقدیم ائتمیشلر و ائدیلمکده‌دیر.

گونئی آذربایجانین موسیقی طالعی‌نین اللی ایللیک تاریخی‌نین جانلی شاهیدی کیمی اعتراف ائمه لی‌یم کی پیشه‌وری حرکاتی قانلی فاجعه لرله داغیدیلدیقدان سونرا آذربایجان موسیقیسی کسکین یاساغا اوغرادی، فارسلار و ائرمنیلر آذربایجان موسیقیسنی ایفلاسا اوغراتدیلار ، آذربایجان موغاملاریندان و رقصلریندن اثر قالمادی . اگر تهراندا تخمیناً سربست یاشایان علی آقا سلیمی، علی آقا دادستان پور، صفر علی جاوید، اسماعیل چشم آذر، عادل آخوندزاده، محرم بسیم، اردبیللی فریدون و جمشید قارداشلاری، حسن سیروس، رحمان اسداللهی، وحید اسداللهی کیمی ایفاچیلار و بسته‌کارلار سارا، راحله، شورا، یدالله زیوه، هدایت محمدزاده، اباذر، فاطما زرگری، ولی واحد، اسکندر، علیمحمد آغازی، ولی قاسمی، حمید عبادی، هلال کیمی خواننده‌لر و موغّنی‌لر، بهمن، مامد، جیران زرگری کیمی رقص اوستالاری، اسکندر، پُلی، قوباد و سایره کیمی رقاصلار اولماسایدیلار، تهران و تبریز تلویزیونوندا بیرینجی دفعه اولاراق شخصاً اونلاردان فایدالانماغی باجارا بیلمه‌سه‌یدیم، هله ده گونئی آذربایجان موغاملاری بسته‌کار اثرلری، عاشیق ماهنیلاری بو سویه‌ده انکیشاف ائتمه‌میشدیر. من بو تشبوثو اؤزومه فخر حساب ائدیره‌م کی بیرینجی دفعه اولاراق ۵ وئریلیش یاریم ساعاتلیق پروقرام آذربایجان رقص، موغام و معاشیق موسیقیسنی ترتیباتچیلق ائدره رک ۴۰ ابل بوندان اول تهران تلویزیونوندان و اوندان اول ۴۶ ایل بوندان اول عاشیق موسیقیسنی و شیمالی آذربایجان موغام هاوالارینی تبریز رادیو و تلویزیونوندان یایمیشام .

مسابقات موسیقی موغام در باکو که از روز چهارم اکتبر سال گذشته شروع شده بود، هفته چهاردهم خود را پشت سر گذاشت. مرحله نهائی این مسابقات با حضور شش فینالیست از جمله ناصرعطاپور در روز سه شنبه پانزدهم ژانویه در سالن بزرگ فیلارمونیک باکو برای تعیین برنده نهائی آن برگزار خواهد شد.

این مسابقات در ابتدا با شرکت  بیست نفر از جوانان با استعداد که اغلب از شاگردان اساتید بزرگ  موسیقی آذربایجان  هستند – شامل ده نفر دختر و ده نفر پسر- شروع گردید.  هر یک از شرکت کنندگان در هر هفته به اجرای قطعه ای از موسیقی موغام به همراه تصنیف مناسب آن قطعه می پرداختند. اجراهای هر هفته به اشعار یکی از شعرای معروف آذربایجان از جمله فضولی و واحد اختصاص داشت. در هفته هشتم  اشعار شاعر آذربایجان جنوبی شهریار در قالب قطعات موغام اجرا گردید. هفته چهاردهم نیز به اشعار شاعر نامی آذربایجان نظامی گنجوی اختصاص یافته است. اعضای هئیت منصفه این مسابقات هشت نفر از اساتید به نام موسیقی آذربایجان شامل سکینه اسماعیل اوا, علی بابا ممد اوف, عارف بابایف, معصوم ابراهیم اوف, رامیز سهراب اوف, ابراهیم قلی اوف, آقا خان عبداللایوف و نادر آخوند اوف هستند. هئیت منصفه در پایان اجرای هر شرکت کننده به تشریح نکات قوت و ضعف هر اجرا پرداخته و به هر اجرا امتیاز میدادند. بر اساس این امتیازات هر هفته یک شرکت کننده که دارای کمترین امتیاز بود از مسابقه خارج میگردید. مسابقات در سالن تئاتر مشهور رشید بهبودف در باکو در روزهای سه شنبه و پنجشنبه هر هفته برگزار میگردید. تماشاگران حاضر در سالن عموما هنرمندان و اساتید موسیقی آذربایجانی بوده و درهر  هفته مهمانانی نیز از نقاط مختلف دنیا از جمله تبریز و اردبیل در سالن حضور داشتند.  با پایان یافتن روز اول هفته چهاردهم، راه یابی ناصر عطاپور شرکت کننده تبریزی این مسابقات به همراه  احترام حوسئینف و   روانه عرب اووا به دور فینال قطعی شده  و با توجه به امتیازات شرکت کننده دیگر روز اول، به احتمال زیاد در روز دوم این دور علم الدین ایبراهیموف, گوللی مورادووا و آبگول میرزاعلیئو به فینال راه مییابند. هر چند مسابقات آواز خوانی به صورت شو تلویزیونی در سراسر جهان به خصوص در آمریکا در انواع مختلف اجرا شده و اغلب نیز در بین جوانان بصورت فوق العاده ای محبوبیت کسب میکند، اما آنچیزی که مسابقات موغام در باکو را ازانواع مشابه در سایر نقاط جهان متمایز میکند، سطح بالای هنری و نحوه داوری اجراها میباشد. در مسابقات باکو همه شرکت کنندگان از نظر صدا و اجرا در سطح عالی بوده  و همه از دانش جویان موسیقی موغام هستند. به علاوه داوری این مسابقات نیز توسط اساتید موسیقی و آواز و به دور از جنجال های رایج شو های تلویزیونی صورت میگیرد. نکته جالب دیگر اینکه نحوه تشویق هر اجرا  توسط حاضرین در سالن که خود از دست اندرکاران این هنر ملی هستند،  خود به نوعی داوری بیطرفانه دیگری محسوب میشود. اقبال به این سری مسابقات علاوه بر جمهوری آذربایجان در میان سایر آذربایجانی ها، به خصوص در آذربایجان جنوبی بسیار زیاد میباشد. بنا به شنیده ها، در ساعات اجرای این برنامه، خانه های آن تعداد از اهالی آذربایجان جنوبی که از طریق ماهواره قادر به دیدن پخش مستقیم  این برنامه ها از تلویزیون دولتی باکوهستند، پذیرای دوستان و فامیل زیادی میشود که با علاقه این مسابقات را دنبال میکنند. علت علاقه مردم در آذربایجان جنوبی را میشود ناشی از عوامل زیر دانست: نخست اینکه موسیقی آذربایجانی علاوه بر داشتن ملودی ها و طراوت و عمق احساسی خاص خود، سال ها است که به یک عامل عمده در پیوند مردم آذربایجان جنوبی با هویت اصلی و ملی خود تبدیل شده است. در طول همه آن سالهای سرکوب مدنی و ملی ناشی از حاکمیت فاشیسم و شوونیسم آریائی، و در شرائطی که امکان هر گونه فعالیت فرهنگی و ادبی در چارچوب زبان ترکی آذربایجانی تحت سرکوب و تحقیر مداوم قرار گرفته، موسیقی آذربایجانی به یکی از  نقاط اتصال مردم به هویت ملی خود تبدیل گردیده است. میشود گفت که موسیقی و آواز هنرمندان آذربایجانی تحت این فشار ها و متاثر از عشق مردم به هویت خود، دیگراز حالت صرف هنری بودن خارج و به موسیقی مقاومت مدنی ارتقا یافته  است. این نقش تاریخی نه تنها در بعد حفظ و کاربردملودی ها، لغات و اصطلاحات اصیل بکار رفته در آواز ها خود را نشان داده،  بلکه با سمبل سازی از این موسیقی در مبارزات و شعارهای سیاسی نیز خود را بروز داده است. در واقع همه طیف ها و گروه بندی های اجتماعی و سیاسی مردم آذربایجان جنوبی به این موسیقی علاقه داشته و خواسته و یا ناخواسته  آن رابه صورت  اهرمی برای پیوند با هویت ملی خود به کار گرفته اند. اگر موسیقی عاشق ها  در میان زحمتکشان شهر و روستا نقش تاریخی  در ایجاد و تقویت مقاومت در مقابل تهاجم شوونیسم برای فارسیزه کردن آذربایجان ایفا میکرد، از آن طرف، موسیقی صحنه ای و سمفونی های کلاسیک نوابغ این هنر از جمله شاهکار اوزئیر حاجیبیوف- اوپرای کور اوغلی- نیز  در میان روشنفکران آذربایجانی به صورت موسیقی  مقاومت، هم از نظر  فرهنگی و هم از نظر سیاسی و ایدئولوژیکی عمل میکرد. بر این اساس عشق مردم در آذربایجان جنوبی به موسیقی ملی خود،  از چارچوب فرهنگی خارج و اساسا جنبه ملی و سیاسی پیدا کرده است. دومین عامل علاقه مردم در جنوب ارس به این سری   مسابقات را میشود ناشی از شرکت نماینده ای از آذربایجان جنوبی در آن دانست. ناصر عطا پور نمونه ای از خیل جوانان  علاقمند و با استعداد در آذربایجان جنوبی است که به موسیقی ملی خود عشق میورزند. خوشبختانه  وی این خلاقیت و شانس را داشته که  با پرورش استعداد خود و در محضر اساتید موسیقی در باکو، هنر خود را بروز دهد. جوان آذربایجانی در تبریز و اردبیل و ارومیه و زنجان و سایر نقاط آذربایجان، در سیمای این جوان عشق و استعداد های خودش را در کنار زنجیر های اسارتی میبیند که بر دست و پا و زبان خود دارد. به علاوه حضور و موفقیت ناصر عطا پور در این مسابقات، این پیام ساده را در خود دارد که اگر در شرائط هجوم و سرکوب مدنی و فرهنگی و سیاسی بی امان فاشیستی در ایران، نمونه ای مثل ناصر عطاپور پیدا میشود، به یقین  میشود تصور کرد که در شرائط آزاد – حتی اگر نگوئیم در شرائط تشویق و ترویج فرهنگی- از میان میلیونها جوان آذربایجانی چه هنرمندان بزرگی  میتوانند به صحنه بیآیند.

اما میشود گفت که مهمترین پیام حضور نماینده ای از آذربایجان جنوبی در مسابقات باکو تاکید این حقیقت تاریخی است که  مردم آذربایجان هر جا که باشند از هم جدائی ناپذیر هستند. این حضور بروشنی میگوید  که مردم دو سوی ارس یک ملتند و علیرغم گذشت این همه سال از مرزبندی سیاسی بین این دو، علیرغم این همه مصیبت ها که بر سر جنوب آمده است، علیرغم همه آن کشتار ها و سرکوب فرهنگی و کتاب سوزان ها و فشار ها برای آسیمیلاسیون ، و بی توجه به آنهمه خیانت خود باختگان خودی،  مردم جنوب هنوز از نظر ملی و فرهنگی زنده اند و از هر فرصتی استفاده میکنند تا  همدلی و همراهی و همرائی درونی خود را با شمال نشان دهند و تاکید کنند که که ما هر دو در اصل یک ملتیم و سرانجام نیز یکی خواهیم شد.